ĐỪNG ĐỂ NGƯỜI CAO TUỔI TRỞ THÀNH MỤC TIÊU CỦA CÁC ĐỐI TƯỢNG LỪA ĐẢO

Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 7/2023 của Bộ Thông tin và Truyền thông diễn ra vào chiều 5/7/2023, đại diện Cục An toàn thông tin cho biết, tình hình lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam đang tăng khoảng 64,78% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, đại diện Cục An toàn thông tin cho biết: “Mục tiêu mà các đối tượng lừa đảo hướng đến đang có sự dịch chuyển mạnh về nhóm người cao tuổi, trẻ em và người có thu nhập thấp…  Trong đó, người cao tuổi là nhóm mà kỹ năng, khả năng nhận diện lừa đảo còn hạn chế nên các đối tượng lừa đảo tập trung chuyển hướng vào nhóm này”.

Hiện nay, đời sống kinh tế văn hóa xã hội ngày một phát triển, số lượng người dân sử dụng điện thoại thông minh tăng cao, trong đó có nhiều người cao tuổi. Theo thống kê người từ 65 tuổi trở lên có xu hướng sử dụng smartphone, máy tính bảng để đọc báo, liên lạc với bạn bè và mua sắm trực tuyến. Do người cao tuổi thường ở nhà, ít giao tiếp xã hội và không thường xuyên được cập nhật các phương thức, thủ đoạn lừa đảo tinh vi của tội phạm hoạt động trên không gian mạng nên thường không cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn lừa đảo. Trong khi đó, tội phạm mạng ngày càng tinh vi, đối tượng chúng nhắm tới thường là những người cao tuổi nhưng có điều kiện kinh tế tốt, đánh vào tâm lý nhẹ dạ cả tin của người già. Một trong những thủ đoạn lừa đảo phổ biến mà nhiều người cao tuổi thường gặp là dàn dựng kịch bản trúng thưởng. Nhiều người lớn tuổi thường nhận được cuộc điện thoại thông báo rằng họ đã trúng thưởng khi mua hàng và họ chỉ cần trả một khoản phí nhỏ để được nhận tiền thưởng. Thực tế đã có nhiều người chuyển tiền và cũng bị mất tiền. Ngoài ra, tội phạm mạng còn giả danh người thân, người quen gặp khó khăn về tài chính nhờ chuyển tiền; mạo danh cơ quan nhà nước, yêu cầu chuyển tiền…

Trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn, đã có nhiều trường hợp người cao tuổi là nạn nhân của các vụ lừa đảo. Ngày 04/01/2019, cụ bà N.T.T 74 tuổi, trú tại tổ 15, phường Nguyễn Thị Minh Khai, thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn nhận được cuộc điện thoại lạ, yêu cầu bà hợp tác với cơ quan Công an, nếu không muốn bị đi tù thì chuyển toàn bộ số tiền vào tài khoản 19033468880012, Nguyen Hoai Nam, Ngân hàng Techcombank chi nhánh Quảng Ninh. Bà T sau đó đã rút toàn bộ số tiền tiết kiệm 400 triệu đồng đang gửi tại Ngân hàng Nông nghiệp chi nhánh Nguyễn Thị Minh Khai, thành phố Bắc Kạn chuyển đến tài khoản trên. Trước đó cũng với thủ đoạn lừa đảo tương tự, ngày 30/8/2018, các đối tượng đã lừa bà N.T.Q 54 tuổi, trú tại Khu 2, xã Vân Tùng huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn cũng chuyển mất tổng số tiền là 823 triệu đồng.

Một thủ đoạn khác là chiêu trò tổ chức “hội thảo - bán hàng”, tổ chức đi du lịch, khám bệnh miễn phí nhằm "giăng bẫy" người cao tuổi.  Các đối tượng nắm được tâm lý người già là có thời gian và luôn thích được quan tâm, thích được tặng quà nên lập kế hoạch lừa đảo theo hình thức bán hàng, tặng quà khuyến mại, du lịch, khám bệnh miễn phí. Trong khi đó, con cháu thì bận rộn với công việc, học tập và rất nhiều việc cá nhân khác, không có thời gian quan tâm tới người cao tuổi. Khi đang cô đơn, cần người chia sẻ thì các cụ lại có người quan tâm, hỏi han mời chào đi hội thảo, đi du lịch, đi chơi được quảng cáo là miễn phí nên không ít người cao tuổi có suy nghĩ “miễn phí thì tội gì không đi”. Hơn nữa, những kẻ lừa đảo còn nắm được tâm lý người già là dù đã lớn tuổi, dù đã nghỉ công tác ở cơ quan, đơn vị... nhưng vẫn muốn kiếm thêm thu nhập để sống có ích và không phụ thuộc con cháu. Thế nên khi được các đối tượng mời chào là chỉ cần bỏ ra một khoản tiền nhỏ 3-5 triệu hằng tháng là có thể mang lại lợi nhuận gấp 4-5 lần thì người cao tuổi tin ngay và dễ dàng “sập bẫy”. Đôi khi cũng chỉ vì được tặng một chai dầu ăn hay nước mắm mà các cụ hăng hái tham dự hội thảo. Thực chất của những sự kiện, hội thảo “bán hàng tri ân”, “chỉ tặng không bán”, tổ chức du lịch, khám chữa bệnh miễn phí là để bán sản phẩm kém chất lượng, thậm chí hàng giả, hàng nhái, hàng thực phẩm chức năng và bán với giá "cắt cổ". Những người già khi nhận ra bị lừa thì đã muộn; nhiều cụ “nhẹ dạ cả tin” đã mua phải sản phẩm với giá cao hơn thị trường, chưa bàn đến chất lượng tốt xấu, thật giả. Nhiều người cao tuổi thường có thói quen giữ một khoản tiền tiết kiệm sau nhiều năm dành dụm, chắt chiu để dưỡng già. Thế nên khi bị lừa mất những khoản tiền lớn như vậy thì trở nên buồn rầu, u uất, thậm chí suy nghĩ tiêu cực...

Hội thảo giới thiệu sản phẩm, khám và tư vấn chữa bệnh miễn phí... được quảng cáo nhắm đến người cao tuổi, mục đích thực sự là lôi kéo, dụ dỗ mua các sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ

Từ những vụ việc xảy ra cho thấy đối tượng phạm tội thường nhắm đến người cao tuổi để thực hiện hành vi lừa đảo. Nạn nhân của các vụ việc, đa phần là người nhẹ dạ, cả tin và ít có sự hiểu biết các quy định của pháp luật, mất sự cảnh giác. Khi bị các đối tượng lừa dối thường không có sự trao đổi với người thân hoặc báo cáo cơ quan chức năng để tìm hiểu kỹ thông tin dẫn đến việc bị các đối tượng lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Trong thời gian tới, trách nhiệm của các bộ, ngành, chính quyền các địa phương, Hội Người cao tuổi là thường xuyên cập nhật, phổ biến, nâng cao nhận thức cho người dân, hội viên người cao tuổi về các hình thức lừa đảo, đấu tranh với tội phạm lừa đảo. Đồng thời, mỗi người chúng ta nên có phần trách nhiệm dành thời gian, quan tâm đến ông bà, cha mẹ, từ bữa ăn, sinh hoạt, giao lưu bạn bè... để nhận ra những yếu tố bất thường. Con cái nên nói chuyện với cha mẹ về những tình huống lừa đảo có thể gặp phải và cách phòng tránh. Người cao tuổi cũng cần cảnh giác với cuộc gọi lạ, nhất là các cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền, trúng thưởng, mời gọi đầu tư làm ăn, các hội thảo, lời mời miễn phí. Nếu chẳng may “sập bẫy” các đối tượng này và phải bỏ ra một khoản tiền lớn để mua những sản phẩm kém chất lượng, thậm chí hàng giả, hàng nhái... người cao tuổi cần lên tiếng tố cáo lên cơ quan chức năng để các đối tượng không còn cơ hội để đi lừa các nạn nhân khác, đồng thời phải chịu trừng trị thích đáng, góp phần ngăn chặn những sự việc tương tự tiếp tục xảy ra. Khi có nghi ngờ, người cao tuổi hãy nói với người thân, con cháu hoặc báo ngay đến cơ quan Công an nơi gần nhất. Hi vọng những giải pháp trên sẽ giúp những người cao tuổi và gia đình có được hiểu biết nhất định trong việc bảo vệ bản thân khỏi tội phạm lừa đảo./.